مجتبى ملكى اصفهانى

137

فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )

مصلحت‌هاى ضرورى آن مصلحت‌هايى هستند كه هدف آن‌ها حفظ پنج هدف اساسى دين ( دين ، جان ، عقل ، نسل ، مال ) باشد . ب : نيازمندىها : اين قسم از مصالح در مرتبه‌ى مصالح ضرورى نيستند ، بلكه براى رفع حاجت مردم و جامعه هستند مانند احكام خريدوفروش و اجاره و . . . ج : مصالحى تحسينى : اين قسم از مصالح نه براى مردم و جامعه ضرورى هستند و نه در زمره‌ى نيازمندىها ، بلكه براى بهتر شدن امور فردى و اجتماعى مردم مورد استفاده قرار مىگيرند مانند منع از خوردن حشرات و ممنوعيت استفاده از چيزهاى نجس در جايى كه پاكى و پاكيزگى در آن شرط است . هرگاه بين اين مصالح تعارض پديد آيد ، مصالح ضرورى بر دو قسم بعدى و مصالح واقع در مرتبه‌ى نيازمندىها بر مصالح تحسينى مقدّم خواهند بود . 4 - معنى ارسال : در معناى « ارسال » اختلاف است . برخى از علماى اهل سنّت ، ارسال را به معناى عدم اعتماد بر هرگونه دليل شرعى مىدانند و برخى ديگر معتقدند كه ارسال به معناى عدم اعتماد بر يك دليل شرعى خاص است . « 1 » به عبارت ديگر : گروهى معتقدند كه مصلحت مرسل آن مصلحتى است كه فاقد نظر مثبت يا منفى شرع باشد و حقّ اكتشاف برعهده‌ى عقل باشد ، و گروهى ديگر معتقدند كه مصلحت مرسل مصلحتى است كه هرچند متّكى بر يك دليل خاصّ شرعى نيست ، ولى متّكى بر اصول اساسى و كلّى شرع و منطبق بر مبانى مسلّم و پذيرفته‌شده‌ى شرع است .

--> ( 1 ) - ارشاد الفحول : 242 ؛ الاصول العامّة : 381 .